1. STRATEJİK VİZYON VE KÜRESEL KONUMLANDIRMA

İş Sağlığı ve Güvenliği, küresel ölçekte insan merkezli bir paradigma değişimiyle sürdürülebilir iş modellerinin temel unsuru haline gelmiş; her bireyin güvenli ve onurlu koşullarda çalışma hakkının korunması, modern İSG anlayışının merkezine yerleşmiştir.

Tez Medikal İş Sağlığı ve Güvenliği Enstitüsü, bu değişimin ülkemizdeki hikayesine öncülük ve eşlik etmek için kurgulanmıştır. Kağıtlara değil, insana dokunmak; prosedürlere değil, kültüre yatırım yapmak; geriye dönük rakamlara değil, ileriye dönük göstergelere odaklanmak - bu felsefeyle hareket edilecektir.

2. ENSTİTÜ ARAŞTIRMA VE İNOVASYON YAPISI

Enstitü’nün stratejik yaklaşımı, bilimsel temeli oluşturacak ve bilgi üretimi, çözüm geliştirme ve rehberlik yaklaşımlarını hayata geçirecektir.

Araştırma Departmanları:

İlk aşamada kurulacak departmanlar İş Hijyeni ve Çevresel Sağlık, Mesleki Sağlık ve Epidemiyoloji, Ergonomi ve İnsan Performansı, İş Güvenliği ve Risk Yönetimi, Makine ve Ekipman Güvenliği, Yangın ve Acil Durum Yönetimi, Güvenlik Kültürü ve Davranışsal Güvenlik, Eğitim Araştırmaları ve Öğrenme Teknolojileri, İleri Teknoloji ve Dijital İnovasyon şeklinde kurgulanmıştır.

Orta vadede, sektörel ihtiyaçlar ve bilimsel gelişmeler doğrultusunda yeni departmanlar eklenecektir.

3. EĞİTİM VE YETKİNLİK GELİŞTİRME PROGRAMLARI

Eğitim ve Sertifikasyon Programları

Enstitü, uluslararası geçerliliği olan sertifika programları (Icert-OHTA, NEBOSH, IOSH) ile sahada uygulanabilir yetkinlikler kazandırmayı planlamaktadır. Davranışsal güvenlik, ileri toksikoloji, endüstriyel hijyen, yangın risk analizi, kimyasal güvenlik gibi özel alanlarda derinlemesine uzmanlaşma eğitimleri sunulacaktır.

İç Kapasite Geliştirme

1.400 profesyonelin bilimsel yetkinlik ve danışmanlık kapasitesinin geliştirilmesi, Enstitü’nün temel hedeflerindendir. Tüm ekibin aynı kalite standardına getirilmesi, sürekli gelişim ve akademik yetkinlik artışı sağlanacaktır. Bu kapsamda yetkinlik haritalama, kişiye özel kariyer yolları, master eğitici programları ve 7/24 erişilebilir dijital öğrenme platformu kurulacaktır.

Sanal ve Artırılmış Gerçeklik Eğitim Sistemleri

VR güvenlik simülasyonları ile tehlikeli senaryo eğitimleri, acil durum müdahale tatbikatları, ekipman kullanım eğitimleri ve davranış değişikliği programları sunulacaktır. AR saha destek uygulamaları ile gerçek zamanlı risk uyarıları, adım adım prosedür rehberleri, uzaktan uzman desteği ve ekipman bakım kılavuzları sağlanacaktır.

4. ARAŞTIRMA, YAYINCILIK VE BİLİMSEL KATKI

Kanıta Dayalı İSG Yaklaşımı

Tüm prosedür ve uygulamalar, OSHA, NIOSH, HSE, EU-OSHA gibi uluslararası kurumların bilimsel verileri ve sektörel dokümanlar rehber alınarak kanıta dayalı yaklaşımla inşa edilecektir. Türkiye verilerinin uluslararası bilimsel kaynağa dönüştürülmesi sağlanacaktır.

Multidisipliner Araştırma Yapısı

Mesleki sağlık ve iş hijyeninden ergonomi ve çalışma psikolojisine kadar geniş bir yelpazede araştırma programı yürütülecektir. Kimyasal, fiziksel ve biyolojik etken araştırmaları, maruziyet değerlendirme metodolojileri, endüstriyel toksikoloji, kaza analizleri, güvenlik kültürü değerlendirme, ergonomi ve insan-makine etkileşimi, iş stresi ve psikososyal risk faktörleri temel araştırma alanlarını oluşturmaktadır.

Sektörel Araştırma ve Yayın

Türkiye’ye özgü mesleki maruziyet verileri, kaza kök neden analizleri, sektörel risk profilleri, whitepaper’lar ve vaka çalışmaları yayınlanacaktır. Petrokimya, kimya, perakende, lojistik, imalat, inşaat, sağlık, enerji, madencilik, otomotiv ve gıda gibi major sektörler için özelleştirilmiş İSG rehberleri hazırlanacaktır.

Akademik Yayınlar

Uluslararası hakemli dergilerde makale yayınları ve konferanslarda bildiri sunumları gerçekleştirilecektir. 2026 yılında International Journal of Occupational Hygiene and Health (IJOHH) hayata geçirilecektir.

Stratejik İletişim

Politika yapıcılarına danışmanlık, bilimsel dergi yayıncılığı (IARC monografları Türkçe çevirisi dahil), dijital kütüphane ve veri bankası oluşturulacaktır. Ulusal İSG trend analizi, sektörel risk haritalaması ve benchmarking çalışmaları yürütülecektir.

5. ULUSLARARASI İŞBİRLİKLERİ VE ORTAKLIKLAR

Enstitü, WHO Collaborating Center statüsü, PEROSH üyeliği, Horizon Europe programlarında koordinatörlük ve IOHA gibi uluslararası derneklerle işbirlikleri kurarak global düzeyde yer almayı hedeflemektedir. Türkiye’nin İSG bilgi birikimi dünya ile paylaşılırken, en iyi uygulama ve metodolojiler de ülkemize getirilecektir.

6. TEKNOLOJİ LİDERLİĞİ VE DİJİTAL DÖNÜŞÜM

İleri Teknoloji Araştırma ve Geliştirme

Enstitü bünyesinde yapay zeka ve makine öğrenmesi uygulamaları kapsamında kaza tahmin algoritmaları, risk skorlama modelleri, anomali tespit sistemleri ve doğal dil işleme ile rapor analizi çalışmaları yürütülecektir. IoT ve sensör teknolojileri ile gerçek zamanlı hava kalitesi izleme, giyilebilir güvenlik sensörleri, çevresel koşul monitörü ve lokasyon bazlı risk uyarıları sistemleri geliştirilecektir. Blockchain teknolojisi, güvenlik sertifikasyonu doğrulama, tedarik zinciri şeffaflığı, eğitim sertifikaları güvenliği ve denetim izlerinin korunması alanlarında uygulanacaktır. AI destekli risk tahmin sistemleri, IoT tabanlı çalışma ortamı izleme, VR/AR eğitim simülasyonları ve giyilebilir cihazlarla sağlık takibi konularında pilot projeler hayata geçirilecektir.

Teknolojinin tek başına çözüm olmadığının farkında olunmakla birlikte, doğru kullanıldığında 7/24/365 proaktif İSG kültürünü mümkün kılmaktadır. Her organizasyonun kendine özgü risk profili, kültürü ve ihtiyaçları bulunmaktadır; bu nedenle teknoloji çözümleri işyerine özel risk analizine dayanan kurgularla oluşturulacaktır. Reaktif izlemeden proaktif öngörüye, periyodik kontrollerden sürekli monitörizasyona, genel uyarılardan kişiselleştirilmiş müdahalelere geçiş sağlayan paradigma değişikliği hedeflenmektedir.

7. BİLİMSEL DANIŞMANLIK VE REHBERLİK

Enstitü’nün tüm faaliyetleri bilimsel kanıtlara dayandırılacak, çözümler araştırma bulguları ve pratikte kanıtlanmış yöntemlerle desteklenecektir. Sistematik literatür taramaları, meta-analiz çalışmaları ve Cochrane tarzı sistematik değerlendirmeler yapılarak en iyi uygulama rehberleri geliştirilecektir. Sürekli iyileştirme, performans ölçümü ve etki değerlendirmesi sistematik olarak gerçekleştirilecek; araştırma ve uygulama entegrasyonu tüm çalışmaların temelini oluşturacaktır.

Kuruluşlara büyüme hedefleri, teknoloji yatırımları ve pazar genişlemesine uygun beş yıllık stratejik İSG planlaması konusunda danışmanlık sunulacaktır. Sadece mevcut risklerin yönetilmesi değil, gelecekteki risklerin öngörülmesi ve önlenmesi odağında bilimsel rehberlik sağlanacaktır. Özelleştirilmiş dashboard’lar ve performans gösterge panelleri ile gerçek zamanlı veri takibi, trend analizleri, benchmark karşılaştırmaları yapılarak veri odaklı karar alma desteği sunulacaktır.

8. ULUSLARARASI STANDARTLAR VE YENİ YAKLAŞIMLAR

Vision Zero Stratejisi

ISSA’nın Vision Zero stratejisini Türkiye’de uygulayan öncü kuruluş olunacaktır. “Sıfır kaza, sıfır meslek hastalığı, sıfır iş kaynaklı zarar” felsefesiyle hareket edilerek, Vision Zero’nun yedi altın kuralının Türkiye koşullarına uyarlanması, bunun sadece bir hedef değil, bir zihniyet dönüşümü olarak algılanması ve algılatılması sağlanacaktır. Her kazanın önlenebilir olduğuna inanılarak hareket edilecektir.

ISO 45003: Psikolojik Sağlık ve Güvenlik

ISO 45001 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi’nin ötesine geçilerek, ISO 45003 Psikolojik Sağlık ve Güvenlik standardının Türkiye’de yaygınlaştırılması sağlanacaktır. İşyerindeki psikososyal risklerin yönetimi, aşırı iş yükü, belirsizlik ve rol çatışması, kötü liderlik, mobbing ve zorbalık konularına odaklanılacaktır. Fiziksel riskler kadar önemli hale gelen bu alanda öncülük yapılacak, çalışan refahı bütünsel olarak ele alınacaktır.

NIOSH Total Worker Health Yaklaşımı

İş kaynaklı tehlikelerden korunma, çalışan refahını artıran politika ve uygulamalarla bütünleştirilerek benimsenecektir. Sadece kazaların önlenmesi değil, işin kendisinin sağlığı desteklemesi sağlanacaktır. Çalışma koşullarının, iş tasarımının ve organizasyonel kültürün çalışan sağlığına katkı sunması temel yaklaşım olacaktır.

Öncü Göstergeler (Leading Indicators)

Geleneksel geriye dönük göstergelerden (kaza sayısı, kayıp gün) öncü göstergelere geçiş sağlanacaktır. Eğitim tamamlama oranları, ramak kala raporlama sıklığı, güvenlik denetimi bulguları, düzeltici faaliyet kapanış süreleri ve çalışan katılım oranları gibi proaktif metriklerle gelecekteki riskler öngörülecektir.

Ramak Kala (Near-Miss) Raporlama Sistemi

Her ramak kala olayı, gerçekleşmemiş bir kazanın habercisidir. Dünya çapında en iyi uygulamalar, güçlü ramak kala raporlama kültürü olan işyerlerinde ciddi kazaların dramatik şekilde azaldığını göstermektedir. Raporlamayı teşvik eden, cezalandırmayan bir kültür inşa edilecek ve psikolojik güvenlik ortamı yaratılacaktır.

Güvenlik Liderliği Programı

Araştırmalar, üst yönetimin güvenliğe bağlılığının tüm organizasyona yayıldığını göstermektedir. Müşterilerin yönetim kadroları için özel liderlik eğitimleri tasarlanacak, güvenliğin yukarıdan aşağıya ve aşağıdan yukarıya birlikte inşa edilmesi sağlanacaktır.

Çalışan Katılımı ve Güvenlik Komiteleri

En etkili güvenlik programları, çalışanların aktif katılımıyla oluşanlardır. Sahadan gelen geri bildirimleri sistematik toplayan, değerlendiren ve uygulayan mekanizmalar kurulacaktır. Çalışanların sadece kurallara uyan değil, kuralları şekillendiren paydaşlar olmaları sağlanacaktır.

Tehlike Kontrol Hiyerarşisi

NIOSH’un Tehlike Kontrol Hiyerarşisi tüm risk değerlendirmelerinin temeline oturtulacaktır. Bu hiyerarşi eliminasyon (tehlikeyi ortadan kaldırmak), substitüsyon (daha az tehlikeli alternatif kullanmak), mühendislik kontrolleri (tasarımla korumak), idari kontroller (prosedür ve eğitimle korumak) ve KKD (kişisel koruyucu donanım) aşamalarından oluşmaktadır. En etkili kontrol tehlikeyi ortadan kaldırmak, en az etkili kontrol KKD’dir. Bu hiyerarşi her risk değerlendirmesinde uygulanacaktır.

Tasarımla Önleme (Prevention through Design - PtD)

Tehlikelerin iş süreçleri, ekipmanlar ve tesisler tasarlanırken ortadan kaldırılması, sonradan kontrol etmekten çok daha etkilidir. Yeni yatırımlar, proses değişiklikleri ve ekipman alımlarında İSG’nin baştan dahil edilmesi sağlanacaktır.

İnsan ve Organizasyonel Performans (HOP)

Bu yeni paradigma, insan hatasını kaçınılmaz kabul ediyor ve sistemi hataya dayanıklı tasarlamayı hedefliyor. Geleneksel güvenlik yaklaşımı (Safety-I) neyin yanlış gittiğine odaklanırken, yeni yaklaşım (Safety-II) neyin doğru gittiğini anlamaya odaklanır. Başarılı operasyonlar incelenerek başarının neden tekrarlandığı anlaşılacak, bu koşullar desteklenecektir.

Öğrenen Takımlar (Learning Teams)

Olay sonrası veya proaktif olarak, işi yapanlarla bir araya gelerek “iş gerçekte nasıl yapılıyor” sorusunun cevabı bulunacaktır. Bu metodoloji, geleneksel kök neden analizinin ötesinde, sistemik öğrenmeyi mümkün kılan güçlü bir araçtır.

9. ÖZEL ODAK ALANLARI VE İHTİSAS HİZMETLERİ

Enstitü, genel araştırma ve rehberlik faaliyetlerinin yanı sıra, İSG’nin kritik ve özelleşmiş alanlarında derinlemesine bilimsel çalışmalar ve metodoloji geliştirme çalışmaları yürütecektir. Bu kapsamda güvenlik kültürü değerlendirmesinden performans analizi ve ekonomik değerlendirmeye, sağlık gözetiminden yüksek riskli iş yönetimine kadar geniş bir yelpazede ihtisaslaşmış yaklaşımlar geliştirilecektir:

• Güvenlik İklimi Ölçümü (Validasyonlu anketlerle çalışan algısı ve kültür değerlendirmesi)
• Güvenlik Kültürü Olgunluk Modeli (Reaktif seviyeden mükemmellik seviyesine yol haritası)
• Benchmark ve Sektörel Karşılaştırma (İSG performansının sektör standartlarıyla kıyaslanması)
• İSG Ekonomisi ve ROI Hesaplama (Güvenlik yatırımlarının finansal değer analizi)
• Sağlık Gözetimi Protokolleri (Maruziyet bazlı, kanıta dayalı gözetim programları)
• Yorgunluk Risk Yönetimi (Vardiyalı çalışma ve uyku hijyeni optimizasyonu)
• Yüksek Riskli İşler İzin Sistemi (Sıcak çalışma, yüksekte çalışma, kapalı alan güvenliği)
• İşe Başlangıç ve İş Değişikliği Programları (İlk 90 gün yoğunlaştırılmış eğitim ve mentorluk)
• Müteahhit ve Taşeron Yönetimi (Tedarik zinciri güvenlik standartları)
• İSG Performans Sözleşmeleri (Sözleşmelerde KPI ve performans kriterleri)

10. SÜREKLİ İYİLEŞTİRME VE PDCA DÖNGÜSÜ

Plan-Do-Check-Act Metodolojisi

Sürekli İyileştirme Döngüsü (PDCA) metodolojisi İSG’ye uygulanacaktır. Bu döngü, ISO 45001’in de temelini oluşturmaktadır. PDCA döngüsü planla (hedefleri belirle, riskleri değerlendir), uygula (planı hayata geçir), kontrol et (sonuçları ölç, değerlendir) ve önlem al (iyileştir, standartlaştır) aşamalarından oluşmaktadır. Her İSG faaliyeti bu döngüyle değerlendirilecek, sistematik iyileştirme kültür haline getirilecektir.

Prof. Dr. Engin Tutkun
Tez Medikal İş Sağlığı ve Güvenliği Enstitü Başkanı

etutkun@tezmedikal.com.tr