Soğuk hava çalışanları üç ana konuda etkilemektedir: Hava sıcaklığı, hava hareketleri (rüzgar hızı) ve nem ( ıslaklık) . Güvenli bir şekilde çalışabilmek için bu şartlar katlı koruyucu giysiler, fiziksel aktivite ve soğuğa kontrollü maruziyet (çalışma/dinlenme düzenlemeleri) gibi yalıtım önlemleri ile dengelenmelidir.

Hava Sıcaklığı: Santigrad derece Celsius (°C) ile belirtilir,

Rüzgar Hızı: Rüzgar hızı genellikle saatte kilometre km/h ile belirtilir.

• 8 km/h: rüzgar ölçüm bayrağı hareket eder,
• 16 km/h: rüzgar ölçüm bayrağı tam olarak açılır,
• 24 km/h: toz ve kağıtlar uçar,
• 32 km/h: esmeye ve karın sürüklenmesine neden olur,

Nem (ıslaklık): Havadaki nem higrometre ile ölçülür ve yüzde bağıl nem (%RH) ile belirtilir. Nem arttıkça havadaki ıslaklık giysiler tarafından emilir bu da giysilerin koruyucu etkilerini azaltır. Emilen ıslaklık buharlaşarak iletim yoluyla ısı kaybını hızlandırabilir.

Fiziksel Aktivite: Fiziksel aktivite ile vücut ısısı üretiminin ölçülmesi zordur. Ancak farklı fiziksel aktivitelerin oluşturduğu metabolizma hızı literatürde tablolar şeklinde yer almaktadır. Metabolik ısı üretimi saatte kilokalori (kcal) olarak ölçülür. Bir kilokalori bir kilogram suyun sıcaklığını 1°C kadar yükseltmek için gereken ısı miktarıdır.

Çalışma / Dinlenme Molaları: Soğuk ortamda yapılan her dört saatlik orta-ağır aktivite sonrasında iki saat aralarla sıcak bir ortamda mola verilmesi önerilmektedir.

Çalışanlar için çalışmanın tehlikeli olduğu ve durdurulması gereken düşük ısı sınırı var mıdır?

Çok düşük ısılarda en ciddi sorun hipotermi riski ya da vücudun aşırı derecede soğumasıdır. Soğuk maruziyetinin bir diğer ciddi etkisi de parmaklar, ayak parmakları, burun, kulaklar gibi vücut bölgelerinin donmasıdır. Acil tıbbi  yardım olmadığında hipotermi ölümcül olabilir.

Hipoterminin uyarıcı belirtileri nelerdir?

Hipoterminin uyarıcı belirtilerinin arasında mide bulantısı, yorgunluk, baş dönmesi, sinirlilik ya da öfori yer alabilir. Çalışanlar ellerinde, ayaklarında kulaklarında vb. ağrı ve aşırı derecede titreme yaşayabilirler. Hastalık belirtisi gösteren çalışanlar ısıtılmış bir barınağa taşınmalı ve tıbbi yardım alınmalıdır.

Açık havada soğukta çalışmada maruziyet limitleri var mıdır?

Farklı kurumlar tarafından önerilen çalışma ortamı ısılarında farklılıklar olduğunda ve işkolu için belirlenmiş yasal sıcaklık sınırı mevcut olmadığı hallerde işverenlerin çalışanlarını en iyi şekilde koruyacak bir sistemi seçmeleri önerilmektedir.

Örneğin, açık havada ısının -7°C ve altında olduğu durumlarda çalışma ortamının ısıtılması amacıyla ortamda ısıtılan barınaklar (çadırlar, barakalar, dinlenme odaları vb.) bulunmalıdır. Çalışanlar maruziyetin ciddiyetine bağlı olarak bu barınakları kullanmaya teşvik edilmelidir. Soğuk stresi belirtileri görüldüğünde hemen barınağa geri dönülmelidir.

-12°C ve altındakı ısıda çalışma durumunda şu önlemler alınmalıdır;

• Sürekli gözetim ( yönetici ya da buddy sistemi)
• Giysileri ıslatacak derecede aşırı terlemenin engellenmesi için çalışma hızının çok yüksek olmayacak şekilde ayarlanması
• Yeni işe başlayanların koşullara alışabilmeleri için zaman verilmesi
• Çalışanın iş performansının ve kaldıracağı yüklerin giysi ağırlığı ve hacmi de göz önünde bulundurularak ayarlanması
• Uzun süreli ayakta kalma ve oturmanın engelleneceği şekilde ayarlanması
• Güvenli çalışma uygulamaları,ısınma prosedürleri, uygun iş kıyafeti uygulamaları, uygun yemek ve içecek alışkanlıkları, soğuk stresi, donma ve hipotermi veya vücudun aşırı soğuma belirtileri (titreme olmadığında da) konusunda talimatlar.

Hava çok soğuk ve rüzgarlı olduğunda açık havada çalışmak nasıl düzenlenmelidir?

İşverenler işyerinin tüm çalışlanlar için güvenli olması için gerekli önlemleri almakla yükümlüdür. Çalışma açık havada olduğunda da çalışanların soğuk stresi yaralanmalarından korunması için önlemler alınmalıdır.

 Genel önerilerde şunlar yer almalıdır:

•        Sıcak tutan giysileri katlar halinde giyiniz ve en dıştaki giysi rüzgara dayanıklı olmalıdır.
•        Bütün derinizi kapatınız.
•        Şapka, eldiven,yalıtımlı eldiven atkı, boyun atkısı veya yüz maskesi ve yalıtımlı su geçirmez ayakkabı giyiniz.
•        Kuru kalmaya özen gösteriniz (aşırı terlemeyi önleyiniz).
•        Aktif olunuz.
•        Çalışma/mola programı uygulayınız. Molalar rüzgardan korunan sıcak bir alanda alınmalıdır.
•        Çok soğukta dışarıda yapılacak çalışmaları iptal etmeyi değerlendiriniz.

Soğuk hava etkilerini önlemede hangi kontrol yöntemleri yardımcı olabilir?

Soğuğa bağlı yaralanma ve hastalık riski mühendislik önlemleri, güvenli işyeri uygulamaları, eğitim ve öğretim ve uygun iş kıyafetleri ile azaltılabilir.

Mühendislik önlemleri

• Açık hava istasyonlarında radyant ısıtıcılar bulundurunuz.
• Çadırlar,kabinler veya dinlenme odaları gibi ısıtmalı barınaklar sağlayınız.
• Çalışma istasyonlarını rüzgardan veya cereyandan koruyunuz.
• Donma noktasının altındaki koşullarda çalışma yapılırken ekipmanlardaki metal kulplar gibi malzemeleri yalıtınız.

Yönetsel Önlemler

• Çalışanların birbirlerine yardımcı olabilmeleri ve soğuk yaralanmaları ve hastalıkların erken belirtilerini tanıyabilmeleri için bir arkadaş sistemi (buddy) oluşturunuz.
• Aşırı terlemeyi önlemek için iş hızını ayarlayınız.
• Terleme önlenemiyorsa, çalışanların kuru giysilere erişebilecekleri uygun ısınma alanları oluşturunuz.
• Tam iş yükünü üstklenmeden önce yeni çalışanlara soğuğa ve koruyucu kıyafetlere alışabilmeleri için yeterli  zaman veriniz.
• Çalışanlara sıcak sıvılar sağlayınız.
• Ağır fiziksel aktivite gerektiren işleri günün daha sıcak zamanlarında yapmayı planlayınız.
• Soğuk maruziyetini azaltmak için işçileri dönüşümlü olarak çalıştırınız.
• Eğer denizde çalışıyorsanız vardiya saatleri işçilerin denize düşebilecekleri fırtınalı zamanları içermemelidir.

İlkyardım ve tıbbi tedavi için gerekli uygulamalar düzenlenmelidir. Her vardiya için en az bir eğitimli kişiye acil durumlarda müdahale yetkisi verilmelidir.

Eğitim

Soğuk ortamda çalışan işçiler ve yöneticiler, soğuk stresinin belirtileri, uygun giyim alışkanlıkları,güvenli çalışma uygulamaları, soğuıkta çalışmak için fiziksel gereksinimler ve soğuk yaralanmaları durumunda acil durum prosedürleri hakkında bilgilendirilmelidir. Birbirlerindeki hipotermi ve soğuk yaralanmaları belirtilerine karşı tetikte olmalıdırlar.

Soğukta çalışrken hangi KKD’ler kullanılmalıdır?

Giysiler

Soğuk ortamda çalışmak için koruyucu giysilere ihtiyaç vardır. Giysiler sıcaklığa, hava koşullarına ( rüzgar hızı, yağmur), aktivitenin seviyesi ve süresine ve iş tasarımına uygun seçilmelidir. Bu faktörler çalışırken üretilen ısı ve terleme mikrtarının düzenlenebilmesi için dikkate alınmalıdır. Çalışma temposu çok hızlıysa veya giysi türü ve miktarı uygun seçilmezse, aşırı terleme meydana gelebilir. Vücudu örten giysiler ıslanır ve giysinin yalıtım değeri önemli ölçüder azalır. Yalıtım değerindeki bu azalma soğuk yaralanmaları ve hastalıkları riskini artırır.

• Giysiler tek bir adet kalın giysiden daha fazla koruma sağlauyan birden fazla katman halinde giyilmelidir. Giysi katmanları arasındaki hava, giysiden daha iyi bir yalıtım sağlar. Bir kaç katmanın giyilmesi, terlemeye başlamadan önce bir katmanı açma veya çıkarma ya da molada bir katman ekleme seçeneği sunar. Katmanlar ayrıca, aktivite seviyesine, değişen sıcaklık ve hava koşullarına uyum sağlamaya olanak tanır.Ardışık dış katmanlar iç katmandan daha fazla olmalıdır, aksi durumda en dış katman iç katmanları sıkıştırarak giysinin yalıtım özelliklerini azaltacaktır.
• İç katman yalıtım sağlamalı ve derinin kuru kalmasına yardımcı olmak için nemi ciltten uzaklaştırabilmelidir. Yün, polyester veya polipropilenden yapılmış termal iç çamaşırları bu amaç için uyugundur. Polipropilen teri deriden uzaklaştırır.Ayrıca ikinci katmanı ciltten uzak tutar.
• Ek giysi katmanları işin yapıldığı hava koşulları için yeterli yalıtım sağlamalıdır. Ayrıca zorlu fiziksel aktivite sırasında aşırı terlemeyi önlemek için çok ısınmadan önce açılması ya da çıkarılması kolay olmalıdır. Dış ceketler beli,boynu ve bilekleri açıp kapatmaya yarayacak donanıma sahip olmalıdır. Bazı ceketlerde iç havalandırma için gövde çevresinde ve koltukaltlarında (fermuarlı veya Velccro tutturuculu) file cepler ve havalandırma delikleri bulunur.
• Soğuk ortamlarda çalışmak için giysilerin dış katmanının suya dayanıklı olması gerekir.
• Çalışma alanında rüzgara karşı önlem alınamıyorsa kolayca çıkarılabilen rüzgarlık kullanılmalıdır.
• Çok soğuk koşullarda iş daha sıcak bir günde yapılamayacaksa ısıtmalı koruyucu giysiler bulundurulmalıdır.
• Kulakları da sıcak tutabilmek dahil bir çok koşul için uygun olan şapkalar giyilmelidir. Sert şapka giyilmesi gerekiyorsa, sert şapka altına yün bere ya da astar ısı kaybını engelleyebilir.
• Giysiler temiz tutulmalıdır. Kir giysideki liflerin  hava boşluklarını doldurarak giysinin yalıtım özeeliğine zarar verir.
• Giysiler kuru olmalıdır. Isıtılmış barınaklara girmeden önce giysiler üzerindeki kar temizlenerek nem giderilmelidir.Çalışan ısınmalı bir alanda dinlenirken, giysideki boyun, bel, kollar ve bilek bağlantıları açılarak ya da dış giysi çıkartılarak terin dışarı çıkmasına olanak verilmelidir. Dinlenme alanı yeterince sıcaksa, terin giysilerden buharlaşabilmesi için dış katman(lar)ın çıkartılması tercih edilmelidir.
• İnce el becerisi gerekmiyorsa, 4°C altında hafif işler ve -7°C altındaki orta ağırlıktaki işlerde eldiven takılmalıdır. -17°C altındaki işlerde yün eldivenler kullanılmalıdır.

•        Pamuk önerilmemektedir. Hızlı bir şekilde nemlenir ve ıslanarak yalıtım özelliğini kaybeder. Öte yandan  yün ve sentetik lifler ıslandığında ısıyı korur.

Ayakkabı

Çıkarılabilir keçe tabanlı, kauçuk tabanlı, deri botlar, deri gözenekli olduğundan ve botların nefes almasını ve terin buharlaşmasını sağladığından,soğukta ağır işler için en uygunudur. Deri botlar derideki gözenekleri tıkamayan bazı ürünlerle “su geçirmez”ale getirilebilir. Ancak iş, suda ya da karda durmayı gerektiriyorsa (örn. yangınla mücadele, çiftçilik) su geçirmez botlar giyilmelidir.Bunlar ayakların çalışma ortamında soğuk sudan ıslanmasını önlerken, aynı zamanda terin de dışarı çıkmasını önler. Yalıtım malzemeleri ve çoraplar deri bot giyildiğinde olduğundan daha hızla ıslanacak ve donma riskini arttıracaktır.

Yüz ve Göz Korunması

Yüz koruması kullanıldığında göz koruması soluk verme ile atılan nemin buharlaşarak göz siperleri ya da gözlüklerin buğulanmasını önlemek için burun ve ağız korumalarından ayırılmalıdır. Yapılan işe uygun ve güneşten gelen ultraviyole ışığa, kardan gelen parlamaya, savrulan kar veya buz kristallerine ve soğuk havalarda esen şiddetli rüzgarlara karşı koruma sağlayan uygun gözlük seçilmelidir.

Ek önlemler nelerdir?

•        Çalışırken aşırı terlemeyi önelemek için giysilerin şu sırayla çıkartılması gerekir
•        Eldivenler ( kar ya da buzdan korunmaya ihtiyaç yoksa),
•        Başlık ve atkı,
•        Ceket belden ve bileklerden açılmalı,
•        Dış giysi katmanları çıkartılmalıdır.

KAYNAK: 

CCOHS: Temperature Conditions - Cold